فلسفه و حکمت روزه

روزه از نظر بهداشت جسم و سلامت‏بدن و ابعاد دیگر دارای فواید فراوانی است، روزه در سلامت معده و پاکسازی آن از انواع غذاها که موجب انواع بیماری‏هاست اثرات فوق العاده‏ای دارد.

اعمال مشترك ماه مبارك رمضان

ادب عمومی؛ مسواك زدن

مسئله:

اگر روزه‌دار چیزى را كه لاى دندان مانده است، عمداً فرو ببرد، روزه‌اش باطل مى‌شود.

كسى كه مى‌خواهد روزه بگیرد، لازم نیست پیش از اذان دندان‌هایش را خلال كند، ولى اگر بداند غذایى كه لاى دندان مانده در روز فرو مى‌رود چنانچه خلال نكند و چیزى از آن فرو رود روزه‌اش باطل مى‌شود بلكه اگر فرو هم نرود، بنابر احتیاط واجب باید قضاى آن روز را بگیرد.

ادب عمومی (مسواك زدن):

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: «چون روزه گرفتید، صبح مسواك بزنید.»(1)

پی‌نوشت:

1- مكارم الاخلاق، ج 1، ص 114.

ادب عمومی؛ پرهیز از غیبت

مسئله: اگر در روزه واجب معینى مثل روزه رمضان از نیت روزه گرفتن برگردد، روزه‌اش باطل است، ولى چنانچه نیت كند كه چیزى را كه روزه را باطل مى‌كند بجا آورد در صورتى كه آن را انجام ندهد، روزه‌اش باطل نمى‌شود.

ادب عمومی(پرهیز از غیبت)

پیامبر خدا صلی‌ الله ‌علیه ‌و آله فرمودند: «روزه‌دار تا وقتی‌ كه از مسلمانی غیبت نكند در حال عبادت است هر چند در بسترش خفته باشد.» (1)

و نیز پیامبر اكرم صلی ‌‌الله ‌علیه ‌و ‌آله‌ فرمودند: « هرگاه روزه‌دار غیبت كند، روزه‌اش را گشوده است.»(2)

پی‌نوشت‌ها:

1- فضائل‌الاشهر الثلاثة، ص 122.

2- عوالی الالی، ج 1، ص 263.

ادب عمومی؛ سحری خوردن

مسئله:

اگر موقعى كه مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده، باید لقمه را از دهان بیرون آورد، و چنانچه عمداً فرو برد، روزه‌اش باطل است و به دستورى كه بعداً گفته خواهد شد، كفاره هم بر او واجب مى‌شود.

ادب عمومی: (سحری خوردن)

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «سحری بخورید هر چند كه یك جرعه آب باشد. همانا درود خدا بر كسانی باد كه سحری می‌‌خورند.»(1)

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خرما سحری خوبی برای مؤمن است.»(2)

پی‌نوشت‌ها:

1- تهذیب الاحكام، ج 4، ص 198.

2- بحار الانوار، ج 62، ص 296.

ادب عمومی؛ پرهیز از هرچه خدا ‌آن‌ را خوش ندارد.

مسئله:

اگر روزه‌دار عمداً چیزى بخورد یا بیاشامد، روزه او باطل مى‌شود، چه خوردن و آشامیدن آن چیز معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول نباشد مثل خاک و شیره‌ی درخت، و چه كم باشد یا زیاد، حتى اگر مسواک را از دهان بیرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد، روزه‌ی او باطل مى‌شود، مگر آن كه رطوبت مسواک در آب دهان به طورى از بین برود كه رطوبت خارج به آن گفته نشود.

ادب عمومی (پرهیز از هرچه خدا ‌آن‌ را خوش ندارد):

امام سجاد علیه السلام در دعای خویش هنگام ورود ماه رمضان می‌فرماید: «خداوندا... ما را بر روزه‌داری این ماه یاری كن، با نگه‌داشتن اعضا از نافرمانی‌ات و به كارگیری آنها در آنچه خشنودت می‌سازد، تا آن كه با گوش‌هایمان به بیهوده گوش نسپاریم و با چشم‌هایمان به بازیچه نشتابیم و دستان خویش را به آنچه ممنوع است، نگشاییم و با گام‌هایمان به سوی آنچه حرام است، راه نپوییم و تا آن كه شكممان جز از آنچه حلال كرده‌ای، پر نشود و زبان‌هایمان جز به آنچه فرموده‌ای، گویا نشود و خود را جز در آنچه ما را به پاداش تو نزدیك می‌سازد، به زحمت نیفكنیم و جز به آنچه از كیفرت باز می‌دارد، نپردازیم. (1)

پی‌نوشت:

1- صحیفه‌ی سجادیه، دعای 44.

روز اول: بیداری

یک پیام از دعاهای روزانه ماه مبارک رمضان (1)

نشانه‏های غفلت

1- پند نگرفتن از حوادث دنیا:

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند:

«غافلترین مردم کسی است که از دگرگونی‏های دنیا پند نگیرد» (1)

2- بیهوده گذراندن عمر:

حضرت علی علیه السلام فرمود:

«تضییع عمر در راهی که موجب نجات انسان نمی‏شود، برای غفلت کفایت می‏کند.»  (2)

3- سرگرمی (بی‏فکری):

لقمان به فرزندش گفت: غافل سه نشانه دارد: سرگرمی، حواس پرتی، فراموشی.» (3)

* * * * *

• نتایج غفلت:

1- نادانی:

حضرت علی علیه السلام:

«غافل نادان است.» (4) 

2- قساوت قلب:

امام باقر علیه السلام:

«از غفلت‏بپرهیز، زیرا در آن قساوت قلب است.» (5)

3- هلاکت:

حضرت علی علیه السلام:

«کسی که غفلتش طولانی شد، زود هلاک می‏شود.» (6)

4- مردن قلب:

حضرت علی علیه السلام:

«کسی که غفلت‏بر او غلبه کرد قلبش می‏میرد.» (7)

5- از دست دادن بصیرت:

حضرت علی علیه السلام:

«ادامه غفلت ‏بینش را کور می‏کند.» (8)

6- خسران:

قال علی علیه السلام:

«کسی که نفس خویش را محاسبه کند، سود برد و آنکه از آن غفلت ورزد زیان بیند.» (9)

* * * * *

عوامل غفلت

1- اموال و اولاد:

قرآن کریم می‏فرماید:

«ای اهل ایمان! مبادا هرگز مال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل کند.» (10)

2- امکانات رفاهی:

قرآن کریم می‏فرماید:

«کافران متمتع به نعمت‏های دنیا گردیدند تا آنکه از فرط سرگرمی به دنیای فانی، ذکر و قرآن تو را فراموش کردند» (11)

3- فزونی ‏طلبی:

«الهکم التکاثر ؛ بفریفت‏شما را فزونی جستن.» (12) 

محروم واقعی

این، چیز  کمی نیست که رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) این ماه [رمضان] را ماه ضیافت الهی به حساب بیاورند. مگر ممکن است که انسان وارد سفره کریم بشود و از آن جا، محروم خارج بشود؟ مگر وارد نشوی. آن کسانی که وارد سفره غفران و رضوان و ضیافت الهی در این ماه نشوند، البته بی بهره خواهند ماند و واقعاً این محرومیت به معنای حقیقی است. «ان الشقی من حرم غفران الله فی هذا الشهر العظیم». (عیون اخبار الرضا، ج1، ص230) محروم واقعی، آن کسی است که نتواند در ماه رمضان، غفران الهی را به دست بیاورد.

عروج و اعتلای روح

مسأله اساسی در باب ماه رمضان، این است که بشر - که در میان انواع عوامل و موجبات غفلت از خدا و از راه او، محاصره شده و انگیزه‌های گوناگون، او را به سمت پایین و تنزل و سقوط می‌کشاند - فرصتی پیدا کند که در آن بتواند روح را - که روح انسان و باطن بشر، به عروج و اعتلا تمایل دارد - به سمت عروج و اعتلا سوق دهد و به خدا تقرب جوید و به اخلاق الهی، تخلق پیدا کند. ماه رمضان، چنین فرصتی است.

فرصت طلایی

 «اثرات تربیتى روزه»

روزه ابعاد گوناگونى دارد و آثار فراوانى از نظر مادى و معنوى در وجود انسان مى گذارد، که از همه مهمتر،"بعد اخلاقى" و "فلسفه تربیتى" آن است.

روزه دار باید در حال روزه با وجود گرسنگى و تشنگى، از غذا و آب و همچنین لذت جنسى چشم بپوشد و عملا ثابت کند که او همچون حیوان در بند اصطبل و علف نیست؛ او مى تواند زمام نفس سرکش را به دست گیرد و بر هوسها و شهوات خود مسلط گردد.

انسانى که انواع غذاها و نوشیدنی ها را در اختیار دارد و هر لحظه که تشنه و گرسنه شد به سراغ آن مى رود، همانند درختانى است که در پناه دیوارهاى باغ و در کنار نهرها مى رویند. این درختان نازپرورده، بسیار کم مقاومت و کم دوامند و اگر چند روزى آب از پاى آنها قطع شود، پژمرده مى شوند و مى خشکند. اما درختانى که از لابلاى صخره ها و در دل کوه ها و بیابانها مى رویند و از همان طفولیت، طوفانهاى سخت و آفتاب سوزان و سرماى زمستان نوازشگر شاخه های آنهاست و با انواع محرومیتها دست به گریبانند، محکم، با دوام، پر استقامت، سخت کوش و سخت جانند!

روزه نیز با روح و جان انسان همین عمل را انجام مى دهد و با محدودیتهاى موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت مى بخشد و چون غرائز سرکش را کنترل مى کند، بر قلب انسان نور و صفا مى پاشد. خلاصه روزه انسان را از عالم حیوانیت ترقى داده و به جهان فرشتگان صعود مى دهد، جمله "لعلکم تتقون" (باشد که پرهیزگار شوید) که در آیه 183 سوره بقره پس از فرمان به روزه داری ذکر گردیده، اشاره به همه این حقایق است.

براستی نکند که به سادگی این فرصت طلائی را از دست بدهیم و آئینه جانمان را در زلال ماه رمضان جلا نبخشیم. حال که در ابتدای راهیم، هوشیار و آگاه باشیم ...